Yıl 2018, Cilt 11, Sayı 2, Sayfalar 431 - 470 2018-12-30

Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri

Fatmanur Alibekiroğlu [1]

34 59

Mezhebî eğilimler arasındaki etkileşim örneklerinden biri olarak Kaderî-Mürciî şahıslar, fırak geleneğinde Mürcie ya da Mu'tezile içerisinde zikredilen, her iki eğilimin temel fikirlerinden bir kısmını bir arada benimseyen şahıslardır. Mu'tezile içerisindeki durumları ise “beş esasa” muhalif olma gerekçesiyle bazı yazarlar tarafından reddedilirken, bu muhalefet Mu'tezilî tabakatlarda zikredilmelerine engel olmamıştır. Bu sebeple mezhepler tarihi geleneğinde söz konusu şahıslar için farklı tanımlamalar ve muhtelif tasnif çabaları mevcut olmuştur. Fakat bu tasnif gayretleri bazı sorunlara sebebiyet vermiştir. Bunun yanında Mu'tezile içerisindeki konumları da onlara Mu'tezilî tabakalarda yer veren yazarlar nezdinde dahi olumlu bir şekilde tasvir edilmemiş, irca fikrinden ötürü onlar için dışlayıcı bir tavır sergilenmiştir. 

Kaderî, Mürciî, Kaderî-Mürciî, Gaylâniyye, Mu'tezile
  • Ahmed b. Yahyâ, İbnü’l-Murtazâ (ö. 840/1437). Tabakâtu’l-Mu'tezile. Thk. S. D. Wilzer. Beyrut, 1987.
  • Ahmed b. Yahyâ, İbnü’l-Murtazâ (ö. 840/1437). el-Münye ve’l-Emel. Thk. İsâmüddîn Muhammed Ali. İskenderiye: Dârü’l-Ma’rifeti’l-Câmiiyye, 1985.
  • Alibekiroğlu, Fatmanur. “Mezhepler Arası Geçişlilik Örneği Olarak Kaderî-Mürciî Şahısların Mu’tezile İçerisinde Değerlendirilmesi Sorunu”. Third Sarajevo International Conference. Ed. Recai Aydın, Yasin Unvanlı. 303-310. Sarajevo:Sedef Bosnia d. o. o. , 2017.
  • Alibekiroğlu, Fatmanur. “Tarihsel Süreçte Hanefîlik-Mu'tezile İlişkisi”. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, 2018.
  • Aydınlı, Osman. Akılcı Din Söylemi Farklı Yönleriyle Mu'tezile Ekolü, Ankara: Hititkitap, 2010.
  • Aydınlı, Osman. İslam Düşüncesinde Aklileşme Süreci Mu'tezile’nin Oluşumu ve Ebû’l-Hüzeyl el-Allâf, Ankara: Ankara Okulu, 2001.
  • Bağdâdî, Ebû Mansur Abdülkahir b. Tâhir (ö. 429/1037). el-Fark beyne’l-Fırak. Thk. Muhammed Muhyiddin Abdulhamid. Beyrut: el-Mektebetu’l-Asriyye, 1995.
  • Bağdâdî, Ebû Mansur Abdülkahir b. Tâhir (ö. 429/1037). Mezhepler Arasındaki Farklar (el-Fark Beyne’l-Fırak). Trc. Ethem Ruhi Fığlalı İstanbul: Kalem Yayınları, 1979.
  • Bebek, Adil. “Muhammed b. Şebîb”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansikolopedisi, 30: 573-575.
  • Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâil (ö. 256/870). Târihu’l-Kebîr. Thk. Hâşim en-Nedvî v. dğr. Haydarabad: Dâiretu Maârif el- İslâmiyye, trs.
  • Câhız, Ebû Osman Amr b. Bahr el-Kinânî (ö. 255/869). el-Beyân ve’t-Tebyîn, Thk. Abdu’s-Selâm Muhammed Hârun. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1988.
  • Câhız, Ebû Osman Amr b. Bahr el-Kinânî (ö. 255/869). el-Bursân ve’l-Urcân. Thk. Abdusselam Muhammed Hârun. Beyrut: Dâru’l-Celîl, 1990.
  • Câhız, Ebû Osman Amr b. Bahr el-Kinânî (ö. 255/869). el-Hayevân. Thk. Abdusselam Muhammed Hârun. Kahire: Mektebetü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1965.
  • Câhız, Ebû Osman Amr b. Bahr el-Kinânî (ö. 255/869). Resâil. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1979.
  • Ch. Pellat. “Ghaylan b. Muslim”, The Encyclopaedia of Islam, c. 2, 2026.
  • Cihat Tunç. “Gaylân ed-Dımaşki”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansikolopedisi, c. 13, ss. 414-415.
  • Cüşemî, Ebû Sa’d el-Muhassin b. Muhammed b. Kerrâme (ö. 494/1101). Risâletu İblis ila İhvânihi’l-Menâhis. Thk. Hüseyin el-Müderrisî, Beyrut: Dârü’l-Müntehabi’l-Arabî, 1995.
  • Cüşemî, Ebû Sa’d el-Muhassin b. Muhammed b. Kerrâme (ö. 494/1101). Uyûnu’l-Mesâil. Mektebetu’l-Bedir, Abdullah el-Vecîh Koleksiyonu.
  • Dârekutnî, Ebû’l-Hasen (ö. 385/995). Ahbaru Amr b. Ubeyd, (el-Mektebetu’z-Zâhiriyyetu’l-Ehliyye).
  • Ebû Hâtim er-Râzî, Ahmed b. Hamdan (ö. 324/936). Kitâbu’z-Zîne fî Kelimâti’l-İslamiyye, Thk. Abdullah Selâm es-Semerraî. Bağdat: 1988.
  • Ebû Temmâm el-İsmâili el-Harezmî. Bâbu’ş-Şeytân min Kitâbu’ş-Şecere. Thk. Paul E. Walker. Leiden:Brill, 1998.
  • Ebû’l-Kâsım el-Belhî, el-Ka’b (ö. 319/931). Kitâbu’l-Makâlât ve meahu Uyûni’l-Mesâil ve’l-Cevâbât. Thk. Hüseyin Hansu-Râcih Kürdî-Abdülhamid Kürdî. İstanbul:Kuramer, Amman: Dâru’l-Feth, 2018.
  • Ebû’l-Meâlî, Muhammed el-Hüseynî el-Alevî (ö. 485/1093). “Kitâbü Beyâni’l-Edyân”. Trc. Yahya el-Haşşâb, Mecelletü’l-Külliyetü’l-Âdâb. 19 (1957).
  • Eş’arî, Ebü’l-Hasen (ö. 324/935-36). Makâlâtu’l-İslâmiyyin ve İhtilâfi’l-Musallîn. Thk. H. Ritter, Wiesbaden: Franz Steiner Verlag, 1980.
  • Eş’arî, Ebü’l-Hasen (ö. 324/935-36). İlk Dönem İslam Mezhepleri: Makâlâtu’l-İslâmiyyin ve İhtilâfi’l-Musallîn. Trc. Mehmet Dalkılıç, Ömer Aydın. İstanbul: Kabalcı, 2005.
  • Fahreddin er-Râzî, Muhammed b. Ömer b. Huseyn (ö. 606/1209). Îtikâdâtu’l-Fıraku’l-Müslimîn ve’l-Müşrikîn. Thk. Ali Sâmi en-Neşşâr. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1982.
  • Hayyât, Ebû’l-Hüseyin Abdürrahim b. Muhammed (ö. 300/913?). el-İntisâr ve’r-Red ale’bnir-Râvendî. Thk. H. S. Nyberg. Beyrut: Evrâku Şarkiyye, 1993.
  • İbn Abdürabbih, Ahmed b. Muhammed (ö. 328/940). el-İkdü’l-Ferîd. Thk. Müfid Muhammed Kamîha. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983.
  • İbn Dâî er-Râzî, Seyyid Murtaza el-Hasenî (VII/XIII. asrın başları). Tabsıratu’l-Avâm fî Mârifeti Makâlâti’l-En’am. Tsh. Abbas İkbal, Tahran: İnteşârat-ı Esâtir, 1934.
  • İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Ali (ö. 852/1449). Lisânu’l-Mîzân. Thk. Abdulfettah Ebû Gudde. Beyrut: Mektebetu’l-Matbuâti’l-İslâmiyye, 2002.
  • İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Ahmed b. Müslim (ö. 276/889). el-Maârif. Thk. Servet Ukkâşe. Kahire : Dâru’l-Maârif, 1981.
  • İbnü’n-Nedîm, Ebû’l-Ferec Muhammed b. Ebî Yâkub (ö. 385/995?). el-Fihrist. Thk. Rızâ Teceddüd. Tahran: Marvi Ofset, 1971.
  • Joseph Van Ess. Theologie und Gesellschaft im 2. Und 3. Jahrhundert Hidschra. Berlin, New York: Walter de Gruyter, 1995.
  • Joseph Van Ess. Theology and Society in the Second and Third Centruies of the Hijra: A History of Religious Thought in Early Islam. Almanca’dan İngilizce’ye Trc. John O’Kane. Ed. Maribel Fierro v. dğr. Leiden, Boston: Brill, 2017.
  • Kâdî Abdülcebbâr, Abdülcebbâr b. Ahmed (ö. 415/1025). “Kitab Fadlu’l-İ’tizâl ve Tabakâtu’l-Mu’tezile”, Fadlu’l-İ’tizâl ve Tabakâtu’l-Mu’tezile içerisinde. Thk. Fuad Seyyid. Tunus: Dâru’t-Tunusiyye, 1986.
  • Kalaycı, Mehmet. “Mezhepleri veya Dinî Hareketleri Tamamlan(Ma)Mış Kimliksel Süreçler Olarak Okumak”. Kur’an ve Toplumsal Bütünleşme (Mezhepler ve Dinî Gruplar Arası İlişkiler). Ed. Hayati Hökelekli, Vejdi Bilgin. 227-245. Bursa: 2015).
  • Kalhâtî, Ebû Abdurrahman Muhammed b. Saîd (IV. /X. yy?). el-Keşf ve’l-Beyan. Thk. Seyyide İsmâil Kâşif. Tunus 1980.
  • Kutlu, Sönmez, Türklerin İslamlaşma Sürecinde Mürcie ve Tesirleri. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2002.
  • Kutlu, Sönmez, Tarihsel Din Söylemleri Üzerine Zihniyet Çözümlemeleri. Ankara: Otto Yayınları, 2012.
  • Mâturîdî, Ebû Mansur (ö. 333/940). Kitâbu’t-Tevhid. Trc. Bekir Topaloğlu. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi Yayınları, 2005.
  • Melchert, C. The Formation of the Sunni Schools of Law. Leiden: Brill, 1997.
  • Nâşî el-Ekber, Ebû’l-Abbas (ö. 293/906). Mesâilu’l-İmâme. Thk. Joseph Van Ess. Beyrut: Franz Steiner Verlag, 1971.
  • Neşvân el-Himyeri, Ebû Saîd (ö. 573/1178). el-Hûru’l-Iyn. Thk. Kemal Mustafa. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1948.
  • Nevbahtî, Ebû Muhammed Hasan b. Mûsa (ö. 300/912). Şiî Fırkalar- Fıraku’ ş-Şîa. Trc. H. Onat-S. Hizmetli-S. Kutlu-R. Şimşek. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2004.
  • Öz, Mustafa, “Muammer b. Abbâd”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansikolopedisi, c. 30, 324.
  • Şehristânî, Muhammed b. Abdilkerim (ö. 548/1153). el-Milel ve’n-Nihal. Thk. Emir Ali Mühennâ v. dğr. Beyrut: Dâru’l-Mârife,1993.
  • Şehristânî, Muhammed b. Abdilkerim (ö. 548/1153). İslam Mezhepleri: el-Milel ve’n-Nihal. Trc. Mustafa Öz, İstanbul: Ensar Neşriyat, 2005.
  • Watt, Montgomery. İslam Düşüncesinin Teşekkül Devri. Trc. Ethem Ruhi Fığlalı. Ankara: Umran, 1981.
  • Yemenî, Ebî Muhammed (VI/XII. asır). Akâidu’s-Selâse ve Sebîn Fırka. Thk. M. A. el-Gâmidî. Medine: Mektebetü’l-Ulûm ve’l-Hikem, 2001.
  • Zehebî, Ebû Abdillah (ö. 748/1348). Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ. Thk. Şuayb el-Arnavût v. dğr. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1984.
Birincil Dil tr
Konular Din Bilimi
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-9629-5736
Yazar: Fatmanur Alibekiroğlu
Kurum: ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { emakalat476647, journal = {e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi}, issn = {}, eissn = {1309-5803}, address = {Ahmet İshak DEMİR}, year = {2018}, volume = {11}, pages = {431 - 470}, doi = {10.18403/emakalat.476647}, title = {Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri}, key = {cite}, author = {Alibekiroğlu, Fatmanur} }
APA Alibekiroğlu, F . (2018). Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, 11 (2), 431-470. DOI: 10.18403/emakalat.476647
MLA Alibekiroğlu, F . "Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri". e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 11 (2018): 431-470 <http://www.emakalat.com/issue/37830/476647>
Chicago Alibekiroğlu, F . "Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri". e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 11 (2018): 431-470
RIS TY - JOUR T1 - Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri AU - Fatmanur Alibekiroğlu Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.18403/emakalat.476647 DO - 10.18403/emakalat.476647 T2 - e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 431 EP - 470 VL - 11 IS - 2 SN - -1309-5803 M3 - doi: 10.18403/emakalat.476647 UR - http://dx.doi.org/10.18403/emakalat.476647 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri %A Fatmanur Alibekiroğlu %T Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri %D 2018 %J e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi %P -1309-5803 %V 11 %N 2 %R doi: 10.18403/emakalat.476647 %U 10.18403/emakalat.476647
ISNAD Alibekiroğlu, Fatmanur . "Kaderî-Mürciî Olarak Tanımlanan Şahıslar ve Mezhebî Aidiyet Problemleri". e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 11 / 2 (Aralık 2018): 431-470. http://dx.doi.org/10.18403/emakalat.476647