Yıl 2017, Cilt 10, Sayı 2, Sayfalar 269 - 314 2017-12-30

Büveyhîler Dönemi Şîî Düşünürleri
The Shi’ite Scholars and Theologians of the Buwayhids Period

Harun Yıldız [1] , Ferhat Maden [2]

271 284

Büveyhîler dönemi (932-1062), Şîîliğin, özellikle İmâmiyye Şîası’nın tarihinde ilk defa devlet güç ve imkanına ulaşmış olduğu bir dönem olmasından büyük bir öneme sahiptir. Büveyhîler, sosyal ve siyasi şartların bir gereği olarak sadece Şîîliği önceleyen bir politika takip etmemişler; Sünnîliği de her zaman dikkate alan pragmatik politika ve uygulamalar ortaya koymuşlardır. Bununla birlikte bu dönem, İmâmî/Şîî düşüncesinin hem itikâdî hem de siyasi yönlerden gelişimi açısından oldukça önemlidir. Şîîliğin gelişimi açısından böylesine önemli olan Büveyhîler dönemini, bu makalede, özellikle bu dönemi yaşamış olan ve Şîîliğin gelişiminde ciddi rolleri bulunan düşünürler açısından ele almaya çalışacağız. Bu amaçla, tarihsel sıralamaya bağlı kalınarak aşağıda, İbn Cüneyd el-İskâfî, Şeyh Sadûk, Şeyh Müfîd, Şerîf er-Radî, Şerîf el-Murtazâ, Necâşî ve Ebû Ca’fer et-Tûsî gibi düşünürler üzerinde durulmuştur. Bu çerçevede bu düşünürlerin öncelikle hayat hikayeleri ana kesitleriyle ifade edildikten sonra temel fikir yapıları ele alınarak İmâmîyye Şîası’nın gelişimine yönelik katkıları üzerinde bazı değerlendirmeler yapılmıştır.

The Buwayhīds period has a great importance due to the fact that Imamiyye Shi'a has reached the state power and possibilities for the first time in its history. The Buwayhīds didn’t pursue a policy that only preceded Shi'ism; they have always put forward pragmatic policies and practices that take Sunnism into account as a requirement of social and political conditions. However, this period has a great importance in terms of the development of Imami/Shi'i thought in both the religious and the political aspects. In this article, we will try to deal with the Buwayhīds period which are so important for the development of Shi'ism, in terms of great scholars and theologians who have lived this period and have played a significant role in the development of Shi'ism. We have done the following, Great Shi’ite scholars and theologians such as Ibn Cunayd al-Iskâfî, Shaykh al-Sadūq, Shaykh al-Mufīd, Sharīf al-Radī, Sharīf al-Murtazā, an-Najāshī, Abu Ca'fer al-Tûsî who lived in this period adhering to the historical order. In this context, the life stories of these thinkers are expressed in their main sections, then basic ideas are taken into consideration and some evaluations are made on their contributions of the development of Imamiyye Shi'a.

  • Abdu’r-Rahîm, Ahmed Kûştî, es-Sırâ’ beyne’l-Ahbâriyyîn ve’l-Usûliyyîn Dâhıli’l-Mezhebi’ş- Şîî el-İsnâ Aşerî, Tekvîn li’d-Dirâsât ve’l-Ebhâs, London, 1436/2010.
  • Akhtar, Syed Waheed, The Early Shi’ite Imamiyyah Thinkers, Ashish Publishing House, New Delhi, 1988.
  • Akoğlu, Muharrem, “Büveyhîler’in Mezhebî Eğilimleri/Politikaları Üzerine”, Bilimname, XVII, Kayseri, 2009/2, (ss. 123-138).
  • Ateş, Süleyman, “İmamiyye Şîasının Tefsir Anlayışı”, AÜİFD., XX, Ank., 1972, (ss. 147-172).
  • Azimli, Mehmet, “Sünni Hilafete Tahakküm Kurmuş Bir Şîî Hanedan: Büveyhîler’’, Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7/2, Diyarbakır, 2005, (ss. 19-32).
  • el-Bahrânî, Yahyâ b. Huseyn, Risâle fî Meşâyihi’ş-Şîa, (Thk., Nizâr el-Hasen), Müessesetu’l-Belâğ, Beyrut, 1430/2009.
  • Bozkuş, Metin, Büveyhîler ve Şiîlik, Vizyon Matbaacılık, Sivas, 2003.
  • Bulut, Halil İbrahim, Şeyh Müfîd ve Şîa’da Usûlî Farklılaşma Süreci, Yeni Akademi Yay., İzmir, 2005.
  • Cennet, M. Zülfi, Şiî/Usûlî Geleneğin Kur’an Yorumu (Şerif Murtaza Örneği), Fecr Yay., Ank., 2016.
  • Donaldson, Dwight M., The Shi’ite Religion, Luzac Company, London, 1933.
  • el-Bağdâdî, Muhammed b. Nu’mân, Muallimu’ş-Şîa eş-Şeyh el-Müfîd, (Thk., Muhammed Hâdî el-Emînî), Dâru’t-Teâruf li’l-Matbûât, Beyrut, 1413/1993.
  • et-Tûsî, Ebû Ca’fer, el-Fihrist, (Thk. Cevâd el-Kayyûmî), Müessesetu Neşri’l-Fekâhe, Kum, 1429/2008.
  • Fığlalı, E. Rûhi, İmâmiyye Şîası, Selçuk Yay., İstanbul, 1984.
  • Fyzee, Asaf A. A., A Siite Creed, Oxford University Press, Calcutta 1942.
  • Gleave, Robert, Scripturalist Islam The History and Doctrines of the Akhbārī Shī'ī School, Brill, Leiden, 2007.
  • Güner, Ahmet, Büveyhîler’in Şiî-Sünnî Siyaseti, Tibyan Yay., İzmir, 1999.
  • Hakyemez, Cemil, “Şiî İmâmiyye Fıkhının Teşekkül Süreci ve İmamet”, Hitit Üniv. İlahiyat Fakültesi Dergisi, VII/13, Çorum 2008, (ss. 7-36).
  • Hatîb el-Bağdâdî, Târîhu Bağdâd ev Medînetu’s-Selâm, Beyrut, Trz.
  • Hitti, Philip K., Siyâsî ve Kültürel İslam Tarihi, (Çev. Salih Tuğ), Boğaziçi Yay., İst., 1989.
  • Hodgson, Marshall, İslam’ın Serüveni, (Çev. Alp Aker, Birol Çetinkaya), İz Yay., İst., 1995.
  • İbn Hallikân, Şemsuddîn Ahmed b. Muhammed, Vefeyâtu’l-A’yân ve Enbâu Ebnâi’z-Zemân, (Thk., İhsân Abbâs), Dâru Sâdır, Beyrut, 1970.
  • İbn Kesîr, Ebû’l-Fidâ İsmâîl, el-Bidâye ve’n-Nihâye, (Nşr. Ahmed Abdullah Fetîh), Kahire, 1992/1413.
  • İbn Nedîm, Ebû’l-Ferac Muhammed b. İshak, el-Fihrist, (Nşr. İbrâhîm Ramadân), Beyrut, 1994.
  • İbnu’l-Esîr, Ebû’l-Hasan Ali b. Muhammed, el-Kâmil fî’l-Târîh, (Thk., Muhammed Yûsuf ed- Dekâk), Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, Beyrut, 1407/1987.
  • İbnu’l-İmâd, Ebû’l-Felâh Abdu’l-Hayy, Şezerâtu’z-Zeheb, (Thk., Abdülkadîr el-Arnaûd), Beyrut, 1989.
  • İlhan, Avni İlhan, “Şeyh Müfîd”, DİA, XXXI, İst., 2006, (ss. 502-503).
  • Kazvînî, Ağa Radiyuddin, “Tarih-i Meşâhir-i İmamiyye (İmamiyye’nin Önde Gelen Alimleri), (Çev. Metin Bozan), Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, VIII/2, Diyarbakır, 2006, (ss. 338-345).
  • Korkmaz, Sıddık, “Nehcu’l-Belâğâ’nın Müellifi ve Metni ile İlgili Problemler”, Selçuk Üniv. İlahiyat fakültesi Dergisi, 23, Konya, 2007, (ss. 165-184).
  • Köktaş, Yavuz, “Hadislerin Anlaşılmasında Mecâz Bilgisi: eş-Şerîf er-Radî ve el- Mecâzâtü’n-Nebeviyye”, EKEV Akademi Dergisi, III/2, Erzurum, 2001, (ss. 175-189).
  • Laoust, Henry, İslâm’da Ayrılıkçı Görüşler, (Çev. E. Ruhi Fığlalı, Sabri Hizmetli), Pınar Yay., İst., 1999.
  • Madelung, Wilfred, “A Treatise of the Sharif al-Murtada on the Legality of Working for the Government”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, XLIII, London, 1980, (ss. 22-30).
  • Mâverdî, Ebû’l-Hasan, el-Ahkâmü’s-Sultâniyye ve’l-Velâyâtü’d-Dîniyye, Kahire, 1393/1973.
  • Merçil, Erdoğan, “Büveyhîler”, DİA, VI, İst., 1992, (ss. 496-500).
  • Meşkûr, M. Cevâd, Mezhepler Tarihi Sözlüğü, (Çev. M. Mahfuz Söylemez, Mehmet Ümit, Cemil Hakyemez), Ankara Okulu Yay., Ank., 2011.
  • Muhsîn el-Emîn, A’yânü’ş-Şîa, (Thk., Hasan el-Emîn), Dâru’t-Teâruf li’l-Matbûât, Beyrut, 1406/1986.
  • en-Necâşî, Ahmed b. Ali, Kitâbu’r-Ricâl, (Nşr., M. Cevâd en-Nâinî), Beyrut, 1408/1988.
  • Öz, Mustafa, Mezhepler Tarihi ve Terimleri Sözlüğü, Ensar Neşriyat, İst., 2012.
  • Öz, Mustafa, “Ahmed b. Ali Necâşî”, DİA, XXXII, İst., 2006.
  • Öz, Mustafa, “Ebû Ca’fer et-Tûsî’’, DİA, XLI, İst., 2012, (ss. 433-435).
  • Öz, Mustafa, “Şerîf el-Murtazâ”, DİA, XXXVIII, İst., 2010, (ss. 586-588).
  • Özel, Mustafa, “Şerîf er-Radî”, DİA, IXL, İst., 2010, (ss. 4-5).
  • Sarıcık, Murat, Osmanlı İmparatorluğu’nda Nakîbü’l-Eşrâflık Müessesesi, Türk Tarih Kurumu Yay., Ank. 2003.
  • Şehravî, Ali Rıza, et-Tûsî Şeyhu’t-Tâife, (Arapça Çev. Kemâl Seyyid), Müessesetu Ensâriyân, 1416/1995.
  • Şerîf el-Murtazâ, ez-Zerîa fî Usûli’l-Fıkh, (Thk., Ebû’l-Kâsım Çerçî), Müessesetu Âli Beyt, Beyrut, 1346. Şeyh Müfîd, Evâilu’l-Makâlât, (Thk., Şeyh İbrâhîm el-Ensârî), Dâru’l-Müfîd, Beyrut, 1414/1993.
  • Şeyh Sadûk, Risâletu’l-İ’tikâdât, (Thk., Isâm Abdi’s-Seyyid), Dâru’l-Müfîd li’t-Tıbâa ve’n-Neşr ve’t-Tevzî, Beyrut, 1414/1993.
  • Şeyh Sadûk, Risâletu’l-İ’tikâdâti’l-İmâmiyye (Şîî-İmâmiyye’nin İnanç Esasları), (Önsöz ve Notlarla Çev. E. Rûhi Fığlalı), Ankara Üniv. İlahiyat Fakültesi Yay., Ank., 1978.
  • Uyar, Mazlum, İmâmiyye Şîası’nda Düşünce Ekolleri Ahbârîlik, Ayışığı Kitapları, İstanbul, 2000.
  • Uyar, Mazlum, Şiî Ulemanın Otoritesinin Temelleri, Kaknüs Yay., İst., 2004.
  • Yâkût el-Hamevî, Mu’cemu’l-Buldân, Dâru Sâdır, Beyrut, 1397/1977.
  • Yurdagür, Metin, “Ahbâriyye”, DİA, I, İst., 1988, (ss. 490-491).
Konular Dini Araştırmalar
Yayımlanma Tarihi Güz 2017
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Harun Yıldız
Ülke: Turkey


Yazar: Ferhat Maden
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { emakalat347831, journal = {e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi}, issn = {}, eissn = {1309-5803}, address = {Ahmet İshak DEMİR}, year = {2017}, volume = {10}, pages = {269 - 314}, doi = {10.18403/emakalat.347831}, title = {Büveyhîler Dönemi Şîî Düşünürleri}, key = {cite}, author = {Yıldız, Harun and Maden, Ferhat} }
APA Yıldız, H , Maden, F . (2017). Büveyhîler Dönemi Şîî Düşünürleri. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, 10 (2), 269-314. DOI: 10.18403/emakalat.347831
MLA Yıldız, H , Maden, F . "Büveyhîler Dönemi Şîî Düşünürleri". e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 10 (2017): 269-314 <http://www.emakalat.com/issue/33476/347831>
Chicago Yıldız, H , Maden, F . "Büveyhîler Dönemi Şîî Düşünürleri". e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 10 (2017): 269-314
RIS TY - JOUR T1 - Büveyhîler Dönemi Şîî Düşünürleri AU - Harun Yıldız , Ferhat Maden Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.18403/emakalat.347831 DO - 10.18403/emakalat.347831 T2 - e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 269 EP - 314 VL - 10 IS - 2 SN - -1309-5803 M3 - doi: 10.18403/emakalat.347831 UR - http://dx.doi.org/10.18403/emakalat.347831 Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi Büveyhîler Dönemi Şîî Düşünürleri %A Harun Yıldız , Ferhat Maden %T Büveyhîler Dönemi Şîî Düşünürleri %D 2017 %J e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi %P -1309-5803 %V 10 %N 2 %R doi: 10.18403/emakalat.347831 %U 10.18403/emakalat.347831
ISNAD Yıldız, Harun , Maden, Ferhat . "Büveyhîler Dönemi Şîî Düşünürleri". e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 10 / 2 (Aralık 2017): 269-314. http://dx.doi.org/10.18403/emakalat.347831